Inleiding
Het begrip cloud is stevig ingeburgerd en bijna iedereen heeft daar inmiddels ook een beeld bij. Het gebruik van cloud oplossingen is de laatste jaren in een stroomversnelling gekomen en binnen organisaties die nog geen cloud oplossingen gebruiken (bestaan ze nog?) is er vaak een visie in die richting of zelfs concrete plannen. Over de betekenis van het begrip cloud en de toepassing daarvan binnen organisaties blijken de beelden echter nogal uiteen te lopen. Niet in de laatste plaats omdat leveranciers steeds weer nieuwe kreten bedenken om hun dienstverlening te onderscheiden van de concurrentie waarbij de betekenis daarvan niet altijd direct duidelijk is.
Toch is er inmiddels een basis ontstaan van begrippen en concepten die als basis dienen voor discussies over en realisatie van IT omgevingen en oplossingen voor gebruikers. In enkele vragen en antwoorden worden deze hieronder in begrijpelijk termen uitgelegd.
Wat is dat nou eigenlijk: de cloud?
In essentie betekent het begrip cloud niets meer of minder dan verwerking en opslag van informatie buiten de eigen muren. De fysieke plaats waar dit gebeurt is daarbij technisch niet meer van belang. Via dataverbindingen wordt gebruik gemaakt van een IT infrastructuur ergens in de buitenwereld. IT infrastructuur als een soort wolk van verwerkingscapaciteit en opslag buiten de organisatie dus.
Wat betekenen private cloud en public cloud?
Een belangrijke verbijzondering die wordt gemaakt in het begrip cloud, is het onderscheid tussen Private en Public cloud. Het kenmerkende verschil tussen deze twee varianten is gelegen in het al dan niet specifiek inzetten van servers en opslagapparatuur voor een organisatie.
In een private cloud oplossing worden systemen specifiek voor een organisatie ingericht en beheerd. In feite kan de apparatuur die voor een organisatie draait, fysiek aangewezen worden. Deze situatie wordt vooral toegepast als organisaties hun IT infrastructuur, waarop de bedrijfssoftware draait (denk aan ERP, CRM, plannen, documentsystemen et cetera) wordt uitbesteedt aan een externe dienstverlener. Die richt dan een omgeving in binnen een (eigen) datacentrum, specifiek voor de klant. Een privé omgeving dus.
In een public cloud oplossing is er geen directe relatie meer tussen de afnemer van diensten en de hardware waarop die diensten draaien. Er wordt verwerkings- en opslagcapaciteit beschikbaar gesteld vanuit een grote voorraad waarbij relatief snel aangepast kan worden aan de daadwerkelijke behoefte. Bekende (Amerikaanse) voorbeelden hiervan zijn: Dropbox, Microsoft OneDrive en Google Drive (opslag), Microsoft Azure, Amazon Web Services, Google Cloud Platform (verwerking en opslag). Er wordt dus verwerkingskracht en opslagruimte gehuurd in een publiek beschikbare omgeving. Overigens zijn er ook dichter bij huis aanbieders van dit soort diensten.
En wat is dan een Hybride Cloud?
In feite zegt het woord het al. Er wordt gesproken van Hybride Cloud als er een mengvorm van public en private cloud wordt toegepast. Waarschijnlijk is dit in de praktijk de meest toegepaste vorm. Veel organisatie maken namelijk gebruik van public cloud faciliteiten zonder zich daar direct van bewust te zijn. Dat zit namelijk vaak verborgen achter toepassingen die gebruikt worden via de internet browser. Denk aan online factuur afhandeling, online boekhouding of online ERP. Maar bijvoorbeeld ook Office 365 online of Google Documenten. Die toepassingen draaien in een datacentrum van de leverancier van de toepassing of in datacentrumruimte die de leverancier daarvoor weer huurt bij een dienstverlener. De infrastructuur waarop dat draait is niet specifiek voor de gebruikersorganisatie ingericht maar wordt gedeeld met alle gebruikers van de online oplossing. Precies volgens de definitie van een public cloud. Een organisatie die dergelijke dienstverlening afneemt in combinatie met uitbesteding van de eigen infrastructuur aan een dienstverlener maakt zo dus gebruik van een hybride cloud oplossing.
En wat betekenen al die afkortingen met aaS aan het eind?
Naast het al dan niet specifiek voor de gebruikersorganisatie ingericht zijn van een cloud oplossing, is er ook onderscheid te maken tussen typen diensten die worden afgenomen. In de literatuur vaak aangeduid met afkortingen waar aaS aan het eind staat. Daarbij vormen drie varianten de basis:
IaaS ofwel Infrastructure as a Service is de dienst waarbij een afnemer de beschikking krijgt over draaiende servers, opslag en netwerkapparatuur. Het is aan de afnemer om daar software op te installeren en data op te slaan. In feite worden daarmee alle fysieke aspecten (serverruimte, energie, klimaat, noodstroom, apparaten et cetera) verpakt in een dienst en zet de afnemer de faciliteiten in door daar systemen op te installeren en te gebruiken. IaaS is zowel in een public als een private variant af te nemen.
PaaS ofwel Platform as a Service gaat een stap verder dan IaaS. Hierbij wordt een omgeving aangeboden met op de fysieke infrastructuur geïnstalleerde software waar de afnemer gebruik van maakt. Het woord platform duidt erop dat deze software niet zozeer een toepassing is maar meer een omgeving waarbinnen weer toepassingen geïnstalleerd kunnen worden. Dit kan beperkt zijn tot slechts een besturingssysteem (Linux, Windows Server). Deze variant wordt vooral als private oplossing geboden. Een platform kan echter ook veel meer bieden zoals: databases, interfaces met andere diensten, hulpmiddelen voor het ontwikkelen van eigen oplossingen et cetera. Voorbeelden van dit type public Platforms as a Service: Microsoft Azure, Amazon Web Services en Salesforce 1 Platform.
SAAS ofwel Software as a Service is een dienst waarbij de afnemer het gebruik van een toepassing als dienst afneemt. Meestal zijn het de leveranciers van de software die deze diensten (met hun eigen toepassingen) aanbieden. Bekende voorbeelden hiervan zijn: Exact online, Afas online, Office 365, Google Documenten en Salesforce. In principe wordt SaaS als public dienst aangeboden. Software as a Service maakt ook de zogenaamde Online Werkplek mogelijk omdat daardoor geen specifieke centrale infrastructuur meer nodig is maar alle benodigde functionaliteit (bedrijfstoepassingen, Office, e-mail, gezamenlijk opslag et cetera) online beschikbaar wordt gesteld. Een werkplek met een internetverbinding is dan voldoende om te kunnen werken met de bedrijfssystemen.
Voor gebruikersorganisaties is SaaS de meest toegepaste vorm. IaaS en PaaS zijn vormen die vooral toegepast worden door grotere organisaties of ICT organisaties die zelf in staat zijn om toepassingen te installeren, samen te stellen of te bouwen op een infrastructuur of platform bij een dienstverlener.
En het beheer dan?
Eén van de grote voordelen van cloud oplossingen is dat de gebruikersorganisatie zich niet meer bezig hoeft te houden met het beheer van een IT infrastructuur. Dat is althans in de meeste situaties het geval. Zo kan een IaaS oplossing in principe ook zonder beheer worden afgenomen. Dan gaat het alleen om de apparatuur en zorgt de afnemer voor alles wat er verder nodig is om toepassingen te draaien en te beheren. In het jargon: unmanaged services.
Veel gebruikelijker echter zijn managed services, ofwel: beheerde diensten. Daarbij zijn zaken als preventief en curatief onderhoud, reageren op storingen en dergelijke, onderdeel van de dienstverlening. Een dergelijke oplossing is uiteraard het uitgangspunt als een organisatie af wil van de zorg voor de IT infrastructuur en het bijbehorende beheer.
Maar onze behoefte past niet bij slechts één oplossing
In de praktijk zijn organisatie zelden geholpen met één type oplossing. Vooral in situaties waarin de gehele IT infrastructuur wordt uitbesteedt, worden vaak verschillende oplossingen gecombineerd. Een professionele IT dienstverlener adviseert hier effectief over en komt samen met de klant tot een mix van oplossingen waarmee de gebruikersorganisatie optimaal kan worden ondersteund. Daarbij wordt rekening gehouden met een veelheid aan keuzes die gemaakt moeten worden. Denk aan vragen als: in hoeverre is het werken met office documenten in de public cloud acceptabel? Welke dataverbindingen met welke bandbreedte zijn beschikbaar? In hoeverre voert de gebruikersorganisatie zelf beheer uit of ligt dat volledig bij de dienstverlener? Gezamenlijke beantwoording van die vragen en een goed advies van de IT dienstverlener, leiden tot een oplossing waarmee de gebruikersorganisatie weer geruime tijd vooruit kan.